Grönland geriliminde sağlık ve egemenlik tartışması

ABD’nin Grönland konusunda artan ilgisi, bölgedeki yetkililer ve halk arasında güçlü tepkilere yol açtı. Özel Temsilci Jeff Landry’nin ziyaretinde kendisine eşlik eden doktor Joseph Griffin’in Nuuk’a ‘sağlık değerlendirmesi’ amacıyla gelmesi, Grönland yönetimi tarafından sorgulandı.

Grönland Sağlık Bakanı Anna Wangenheim, geçmişte sağlık uygulamaları adı altında yaşanan istismarları hatırlatarak, bu tür girişimlerin jeopolitik amaçlarla ilişkilendirilmesine karşı çıktı. Bakan, sağlık faaliyetlerinin ancak karşılıklı saygı temelinde ve Grönland’ın rızasıyla yürütülmesi gerektiğini vurguladı.

Resmi tepkiler ve diplomasi beklentisi

Başbakan Jens Frederik Nielsen, Landry ve ABD’nin Kopenhag Büyükelçisi Kenneth Howery ile görüşmesinin ardından doktorun geliş biçimini eleştirdi ve sağlık konularında bilgi almak isteyenlerin doğru diplomatik kanalları kullanması gerektiğini belirtti. Nielsen, ABD ile diyaloğa açık olduklarını fakat Grönland halkının kaderinin pazarlık konusu yapılamayacağını sözlerine ekledi.

ABD söylemleri ve yıllara yayılan kaygılar

Eski ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland’ı Amerikan topraklarına katma yönündeki gündemi, adada ve Danimarka’da rahatsızlık yarattı. Trump’ın şubat ayında bahsettiği ‘büyük hastane gemisi’ ise adaya ulaşmadı, bu da bölgedeki şüpheleri güçlendirdi.

Tarihsel travma: zorla doğum kontrolü iddiaları

Tartışma, Danimarka’nın geçmişte Grönlandlı kadınlara uyguladığı zorunlu doğum kontrolü politikalarını yeniden gündeme taşıdı. 1960’ler ve 1970’lerde yürütülen iddia edilen “spiral kampanyası” kapsamında binlerce kadının ve kız çocuğunun etkilendiği belirtiliyor. Danimarka hükümeti bu uygulamaları kabul etmiş, 2025’te yapılan açıklamalarda sistematik ayrımcılıktan söz edilerek resmi özür dilenmişti.

1953 yılına kadar Danimarka’nın sömürgesiyken, Grönland’da en az 4 bin 500 kişinin bu politikalardan etkilendiği aktarılıyor. Eski başbakan ve mevcut dışişleri bakanı Mute Egede ise uygulamaları “soykırım” olarak tanımlamıştı.