NATO’da yeni bir denge arayışı

NATO’nun liderler düzeyindeki zirve sayısını yeniden düzenleme yönündeki tartışmaları hız kazandı. İttifakın, uzun süre her yıl gerçekleştirilen zirveleri daha seyrek bir modele kaydırma olasılığı masada bulunuyor. Özellikle Donald Trump döneminde artan siyasi gerilimler bu konudaki hareketi tetikleyen başlıklar arasında yer alıyor.

ZİRVE TAKVİMİ YENİDEN MASADA Reuters’a konuşan altı ayrı kaynaktan edinilen bilgilere göre NATO, yıllık zirve geleneğini yeniden değerlendiriyor ve olası bir denge gözeterek toplantı sıklığını azaltma yönünde adımlar atabilir. Bu değişikliğin amacının, liderler arasındaki olası siyasi gerilimleri ve kısa vadeli politik baskıları minimize etmek olduğu belirtiliyor.

İttifakın yaklaşık 77 yıllık tarihinde zirve sıklığında zaman zaman değişiklikler görüldü; ancak 2021’den beri başlıca her yıl bir araya geliniyordu. Bu yılki toplantının Ankara’da, 7-8 Temmuz tarihlerinde yapılması planlanıyor.

“DAHA AZ TOPLANTI, DAHA AZ GERİLİM” Diplomatlar, zirve sayısının düşürülmesi ve toplantıların iki yılda bir yapılması önerisini tartışıyorlar. Bu yaklaşımın, diplomatik tansiyonları ve kısa vadeli baskıları azaltacağı düşünülüyor. Bir kaynak, 2027’de Arnavutluk’ta yapılması planlanan zirvenin sonbahara ertelenebileceğini, 2028’de ise zirve yapılmamasının düşünüldüğünü aktardı. Bu yıl 2028, aynı zamanda ABD başkanlık seçimi yılı ve Trump’ın görev süresinin son yılı olarak öne çıkıyor.

NATO’DAN “DÜZENLİ İŞLEYİŞ” VURGUSU Yetkili bir kaynağa göre ittifakın resmi çizgisi, liderler toplantılarının devam edeceğini ve zirveler arası istişare, planlama ile karar alma süreçlerinin sürmeye devam edeceğini net biçimde ortaya koyuyor.

TRUMP FAKTÖRÜNÜN MERKEZİ Kaynaklar, bazılarının Trump’ı doğrudan bu gidişatta belirleyici olarak gösterdiğini belirtirken, bazı diplomatlar daha yapısal nedenlerin etkili olabileceğini ifade ediyor. Özellikle zirvelerde somut sonuç üretme baskısının uzun vadeli planlamayı zorlaştırdığı gözlemleniyor.

Bir diplomat, “Kötü zirveler yapmaktansa daha az zirve yapmak daha iyidir” derken, bir diğer kaynak ise toplantı sayısının kendisinden çok alınan kararların kalitesinin önemli olduğunu vurguluyor.

“TRUMP DÖNEMİNDE GERGİN ZİRVELER” Atlantic Council uzmanı Phyllis Berry, zirve sayısının azaltılmasının NATO’yu daha sakin ve odaklı bir yapıya taşıyacağını yazdı. Berry, Soğuk Savaş döneminde NATO’nun daha az zirve yaptığını hatırlatarak Trump’ın ilk dönemindeki toplantıların “savunma harcamaları tartışmalarıyla gölgelendiğini” söyledi.

SAVUNMA BÜTÇESİ KRİZİ VE SON UZLAŞMA Geçen yıl Lahey’de gerçekleştirilen zirvenin, Trump’ın savunma harcamalarını artırma baskılarıyla şekillendiğini hatırlatıyor. Üye ülkeler, GSYH’nin %5’ine ulaşma hedefi yerine kademeli artış üzerinde uzlaşmıştı. Zirvenin gerekli kırgınlıklara yol açmadan tamamlanması diplomatik bir başarı olarak değerlendirildi.

İRAN, GRÖNLAND VE NATO İÇİNDEKİ GERİLİMLER Bu yılki zirvenin de tansiyonlu geçebileceği öngörülüyor. Trump’ın İran politikası nedeniyle NATO’nun ortak savunma yaklaşımını sorguladığı ve ittifaktan ayrılma ihtimalini dile getirdiği hatırlanıyor. Ayrıca Trump’ın Grönland konusunda hak iddiası gündem başlıkları arasında öne çıkıyor.

“PARÇALANMIŞ NATO RİSKİ” UYARISI Eski NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, anılarında Trump’ın 2018 zirvesindeki çıkışlarını aktararak, olası bir ayrılık durumunun ittifakı ciddi bir krize sürükleyebileceğini yazdı. Stoltenberg, “Eğer gerçekten ayrılmış olsaydı, parçalanmış bir NATO’nun enkazını toplamak zorunda kalırdık.” ifadelerini kullandı.